Andere regels x meer verantwoordelijkheid = meer resultaat

Het lijkt zo simpel: om de wooncrisis op te kunnen lossen, is er minder regeldruk nodig. Helaas is de praktijk weerbarstiger. De meeste regels zijn er om ervoor te zorgen dat toekomstige bewoners en omwonenden een goede woning en woonomgeving krijgen. Het is dus geen wonder dat minister Mona Keijzer vooralsnog niet veel verder komt dan het stopzetten van de voorbereiding van de regeling voor verplichte nestkasten in bouwprojecten. Vriend en vijand zijn het erover eens dat dit geen zoden aan de dijk zet. Sterker, de meeste bouwende partijen hebben al aangegeven dat ze in toekomstige projecten gewoon doorgaan met het intekenen en realiseren van nestgelegenheden in nieuwbouwprojecten, omdat dit zowel in bouwprijzen als procestijd niets extra’s kost én wel bijdraagt aan een betere leefomgeving.

Maar als zelfs de wens om de regeldruk te verminderen net zo hard vastloopt als de woningmarkt zelf, hoe vinden we dan nog wel een uitweg uit de enorme wooncrisis? Geheel onverwacht hoorde ik anderhalve week geleden het antwoord op deze vraag: andere regels en vooral meer verantwoordelijkheid, zowel bij de overheid als bij burgerinitiatieven en bouwers! In de slotlezing van het Rotterdamse Stadmakerscongres wond Maria Vassilakou, voormalig viceburgemeester van Wenen, er geen doekjes om. Terwijl vrijwel overal in Europa de woningmarkt muurvast zit, gaat het Wenen voor de wind. De stad groeit in razend tempo. De grondkosten worden door de gemeente laag gehouden door gecontroleerde gronduitgifte en de huurprijzen van nieuwbouw zijn gebaseerd op de kostprijs van de woning in plaats van de marktwaarde. Het resultaat is dat 62 procent van de woningvoorraad valt binnen het gereguleerde huursegment. En dat in een van de hoogst gewaardeerde hoofdsteden van Europa!

Na afloop verliet het publiek enigszins vertwijfeld de theaterzaal. Wenen is bijzonder geworden door maar lang genoeg gewoon te blijven, om de lijfspreuk van een bekende verzekeringsmaatschappij te parafraseren. Waarom hebben wij het in Nederland zo uit de hand laten lopen, terwijl onze volkshuisvesting nog niet zo lang geleden ook heel goed op orde was – en internationaal als voorbeeldig gold?

Oké, de belofte van een vrije woningmarkt was in de jaren negentig verleidelijk. Maar toen al wisten we dat waarden als eerlijkheid en rechtvaardigheid niet relevant zijn voor de markt. Uitkomsten van marktprocessen zijn altijd oneerlijk en onrechtvaardig als dat economisch rationeel is. Vandaar dat we in de afgelopen dertig jaar steeds verder verstrikt zijn geraakt in een noodzakelijk en complex web van regels, vrijstellingen en stimuleringsregelingen die de marktprocessen, geheel tegen hun natuurlijke neiging, de goede kant op moeten sturen. Met als eindresultaat dat de markt nu geen kant meer op kan.

Gelukkig toont Wenen dat er ook in deze tijd een uitweg is als overheid en samenleving het heft weer in eigen handen nemen. De overheid moet niet alleen de regie, maar ook weer de verantwoordelijkheid voor ruimtelijke ontwikkeling naar zich toe durven halen. Dan kunnen heel veel regels die de woningmarkt reguleren in een keer geschrapt worden. En daarvoor in de plaats hebben we andere regels nodig die ruimte bieden aan burgercollectieven, coöperaties en woningcorporaties om de gebiedsontwikkeling weer vlot te trekken. Het voelt wat tegennatuurlijk, maar de succesformule is dus ‘andere regels x meer verantwoordelijkheid = meer resultaat’.