Persoonlijk Is de bloemkoolwijk doorgekookt en iets van het verleden en of juist een slim concept dat kan dienen als inspiratie voor toekomstige woonvormen? Hoogleraar Woningontwerp Dick van Gameren: “Voor het eerst is ruimtelijke analyse van buurten gekoppeld aan grootschalig marktonderzoek onder de bewoners en professionals. Dat heeft een schat aan informatie opgeleverd voor nieuwe woonmodellen.”
Bouwfonds heeft samen met de TU Delft grootschalig onderzoek gedaan naar de kansrijke kenmerken van bloemkoolwijken. Ruim 20% van de Nederlandse woningen staat in een zogenaamde bloemkoolwijk. Nu de woningmarkt steeds sterker vraaggericht werkt, groeit ook de behoefte aan inzicht in de relatie tussen de diverse ruimtelijke inrichtingen van deze wijken en de waardering hiervoor. Onderzoekers Harald Mooij (TU Delft) en Joris Quaedflieg (Bureau Stedelijke Planning) tekenden voor het onderzoek. Ze enquêteerden 1.400 bewoners in tien wijken, verschillend van opzet en samenstelling. Daarnaast analyseerden ze de ruimtelijke opzet van dezelfde wijken en ondervroegen ze 300 professionals.
Bewoners nog positiever dan gedacht
Eén van de opvallendste resultaten uit het onderzoek is dat bewoners nog positiever over hun wijk zijn dan al werd gedacht. Mooij: “80% is tevreden tot zeer tevreden. Vooral de woning, het burencontact, het vele groen en de afstand tot dagelijkse voorzieningen noemen bewoners positief. Daarnaast waarderen ze de opzet van de wijk. De positieve houding van de bewoners wordt bevestigd door een uitzonderlijk lage verhuisgeneigdheid.”
Dat de vakwereld het anders ziet, was al bekend bij wie het onderwerp ‘bloemkoolwijk’ de laatste jaren heeft gevolgd. “Ons onderzoek bevestigt die negatieve kijk,” vertelt Mooij. “Professionals benoemen de desoriëntatie in deze wijken, het versteende karakter, de onveiligheid. Velen zien het als een achterhaald concept. Maar ze noemen ook positieve punten zoals de sociale binding en kindvriendelijkheid, de mix aan woningtypen en het groene karakter. Deze mix en het groene karakter zijn wat hen betreft bruikbaar in toekomstige concepten.”
Opvallend: ‘prototype bloemkool’ erg succesvol
De rijkdom van het onderzoek zit volgens Mooij ook in de gedetailleerde aanpak. Mooij: “We hebben de wijken in detail geanalyseerd op wegenstructuur, manier van clusteren van woningen, groenstructuur en parkeren. Deze afzonderlijke ruimtelijke principes hebben we bevraagd op waardering.” Uit de analyse kwam naar voren dat twee modellen bovengemiddeld scoorden. Mooij: ”Op de eerste plaats het ‘prototype bloemkool’, de doodlopende straat eindigend in een hof met een cluster woningen eromheen. Daarnaast het model waarbij rijtjes woningen verspreid gebouwd zijn in een gemeenschappelijk groengebied. Hierbij is het parkeren losgekoppeld en leiden voetpaden naar de woningen.”
Deze uitkomst betekent volgens Mooij niet dat we deze modellen met een gerust hart kunnen gaan herbouwen: “Dit vraagt vooral om verdere bestudering. Doen deze modellen het in niet-onderzochte wijken net zo goed? Ook factoren die we nu niet meegenomen hebben, bijvoorbeeld sociaal-economische, kun je dan betrekken in het onderzoek.”
Kosten sparen
Omdat de onderzoeksaanpak nauwkeurig succesfactoren opspoort, is het mogelijk om effectief te leren van het verleden. Quaedflieg: “In het verleden stapelden we vaak reactie op reactie. Als het ene model had afgedaan, of de tijdgeest veranderde, sloegen we vaak radicaal een andere weg in en stortten we ons op het uitvinden van nieuwe concepten. Uit ons onderzoek blijkt dat bepaalde aspecten van bloemkoolwijken heel goed werken. Je kunt deze toepassen in wijken waar het minder gaat. En bij nieuwbouw kun je voortbouwen op deze kennis. Dat levert betere wijken op en spaart een hoop kosten.”
Vinex(t)
Het onderzoek is een opmaat naar meer, daar zijn de onderzoekers het over eens. Ook Van Gameren deelt die mening: “Zowel in de diepte als in de breedte. De waarde van de methode zit er in dat beweringen over wijken en woonvormen worden gestaafd door feiten. Een aanpak die navolging verdient, denk bijvoorbeeld aan de vinexwijken. Die zijn zo langzamerhand ook toe aan serieuze reflectie.” Van Gameren kijkt ook over de grens: “Wereldwijd wordt gezocht naar goede woonmodellen. Ook daar beseffen ze dat er meer is dan een huis met een hek eromheen. Nederland heeft een rijke geschiedenis als het gaat om het bouwen van woonbuurten met gemeenschappelijke componenten. Dit onderzoek is een zeer waardevolle verdiepingsslag van bestaande kennis over dit type wijken en met de resultaten kan iedereen aan de slag.”
Cover: ‘2011.11.21_Is de bloemkoolwijk 480px’
Door Danielle Niederer
Adviseur Ruimtelijke ontwikkeling & communicatie
