Opinie Nieuwe ideeën, experimenten en ja, ook een proefballon zo nu en dan. Volgens columnist Hans-Hugo Smit is daar niks mis mee. Integendeel zelfs. Maar verwar de wet niet met ongefundeerde losse flodders. “Die proefballonnetjes mogen van mij direct neergehaald worden.”
Vorige maand schoot de VS een paar Chinese ballonnen neer. Doodgewone weerballonnen volgens China, spionageapparatuur volgens de rest van de wereld. Zeker is dat het een test was, om te zien hoe de VS zou reageren. Geopolitieke proefballonnetjes.
Ook onze wetgeving lijkt steeds vaker een proefballon. Dan heb ik het niet over politici die ideeën lanceren om het politiek-maatschappelijke water te testen. Dat is hun werk en van alle tijden. Ook snap ik dat onze bewindslieden soms iets als nieuwe wet presenteren, terwijl het formeel nog ‘door de kamers’ moet. Dat is allemaal onderdeel van het politieke spelletje.
Minister De Jonge doet dat bijvoorbeeld met zijn huurplannen. Hij kondigt van alles aan, voert ondertussen met deskundigen ‘botsproeven’ uit om mogelijke effecten in kaart te brengen en slijpt zo zijn plannen bij. Een deel van de vakwereld en -pers reageert alsof die de voornemens al wet zijn, maar formeel ligt alles nog ter besluitvorming in de Tweede Kamer. En soms zelfs dat nog niet eens.
Als wetten voortdurend worden overruled, veranderd of ingetrokken, waar kan je als burger of ondernemers dan nog op bouwen?
Recent zien we ook voorbeelden van ideeën die formeel al wet zijn, maar vervolgens moeten worden teruggedraaid omdat ze juridisch niet houdbaar blijken. Kijk naar PAS of Porthos waarbij de rechtsprekende macht de wetgevende op de vingers tikt. Natuurlijk zijn ook politici maar gewoon mensen en kan er sprake zijn van voortschrijdend inzicht.
Gelukkig hebben we dan een rechter die zulke foutjes kan recht-zetten. Maar: in de genoemde voorbeelden werd vooraf al breed gewaarschuwd voor die ‘foutjes’ en daarmee voor juridische onhoudbaarheid. Dat zulke wetten dan toch worden ingevoerd om even later doorgestreept te worden is kwalijk, want dat ondermijnt het toch al zo broze vertrouwen in onze overheid.
Nog kwalijker is het als de overheid bij de invoering van een wet zélf al aangeeft nog wel uit te zoeken of het allemaal wel mag en kan. Dat gebeurt nu met de fiscale wijzigingen in box 3. Ingevoerd per 1 januari van dit jaar, maar het is volstrekt onduidelijk of we er aan het eind van het jaar ook echt op worden afgerekend. Voor burgers en bedrijven betekent deze rechtsonzekerheid een grote zorg en vanwege die onzekerheid ook nu al een aanzienlijke kostenpost.
We moeten allemaal de wet gehoorzamen. Maar als wetten voortdurend worden overruled, veranderd of ingetrokken, waar kan je als burger of ondernemers dan nog op bouwen? Dat politici continu veel ballen in de lucht moeten houden is begrijpelijk – en ik geef het ze te doen – maar die proefballonnetjes mogen van mij direct neergehaald worden. De wet is de wet, geen verkennend experiment.
Cover: ‘Hans-Hugo Smit Column Cover’ door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Matthijs van Roon)
Door Hans-Hugo Smit
Sectoranalist Bouw & Gebiedsontwikkeling bij Rabo Real Estate Finance.
