Analyse Oversteekplekken voor fietsers op kruispunten zijn in Nederland geen bijzondere ruimtelijke ingreep meer. Maar in de Verenigde Staten worden de kruispunten als inspiratie gezien voor fietsvriendelijke steden. Mondjesmaat wordt het ontwerp overgenomen. En niet alleen kruispunten zijn een inspiratiebron.
Regelmatig schrijven we op Gebiedsontwikkeling.nu over interessante voorbeelden uit het buitenland en wat we daar in Nederland van kunnen leren. Denk aan de slimme beheersing van lucht- en windstromen in Frankfurt, ingezet voor verkoeling in de stad. Of over het Zwitserse Vernier dat een verbod instelde op commerciële reclame in de openbare ruimte. Of wat er te leren valt van de Superblocks in Barcelona, of wat technischer: een blik op het Duitse grondbeleidsinstrumentarium.
Maar het is ook niet onbelangrijk om stil te staan bij Nederlandse ontwerp- of beleidsinterventies die op plekken elders in de wereld het verschil hebben kunnen maken, maar die door onszelf als vanzelfsprekend worden gezien. In een recent artikel in Bloomberg worden Nederlandse kruispunten onder de loep genomen: In de vooral autovriendelijke steden in de Verenigde Staten is het fiets- en voetgangersvriendelijke Nederlandse kruispunt een vooruitstrevende ontwerpinterventie.
Fietsangst
Veel Amerikaanse steden zitten met een probleem. Fietsers delen de weg met automobilisten en vooral bij kruispunten ontstaan voor hen onveiligheid situaties. Bij een afslag naar rechts riskeert de fietser geraakt te worden door een afslaand voertuig. Naar links staat de fietser soms in het midden van het kruispunt te wachten tot het tegemoetkomende verkeer gepasseerd is. Dit creëert gevaarlijke situaties, met serieuze, soms dodelijke, ongevallen als gevolg. Bovendien wordt de fietser hierdoor ontmoedigd om de fiets te pakken.
De huidige regering van Trump ziet er geen heil in
Als oplossing worden in meerdere steden zoals Boston, Austin of steden in de staat Californië zogeheten Dutch-style beschermde kruispunten ingevoerd: waar elke hoek een apart ‘eiland’ heeft waar fietsers op een stoplicht wachten en vanaf daar de weg oversteken. Zo steekt de fietser die links afslaat twee keer over en hoeft de fietser niet meer het wegdek met de automobilist te delen of in het midden van het kruispunt te wachten. Dit creëert een veiligere verkeerssituatie: in de stad Fremont in California zijn volgens Bloomberg de verkeersincidenten drastisch afgenomen door de wijdverspreide invoer van beschermde fietspaden sinds 2019. Automobilisten zouden vanzelf minder snel gaan rijden wanneer ze een duidelijk beschermd fietspad tegenkomen. En fietsers zelf claimen zich comfortabeler te voelen.
Voordelen genoeg dus, maar de huidige regering van Trump ziet er geen heil in. Zij hebben aangekondigd dat de US Department of Transportation geen nieuwe projecten moet financieren die mogelijk ruimte voor de auto wegnemen. En ondanks de successen en toegenomen populariteit, konden de kruispunten ook op kritiek rekenen. Zo zou volgens critici het aantal fietsers dat gebruik maakt van de kruisingen klein zijn en heeft de ontwerpinterventie pas zin wanneer een groter fietsnetwerk in de stad prioriteit krijgt. Ook zouden automobilisten die de kruisingen voor het eerst tegenkomen in de war raken en de fietspaden aanzien voor afritten. Maar ondanks deze kritische stemmen en afwezige steun op nationaal niveau, neemt onder lokale overheden volgens the Dutch Cycling Embassy de vraag naar de beschermde kruisingen alleen maar toe.
Turborotondes
Niet alleen de kruispunten zijn een gewilde ontwerpinterventie. Er zijn nog vele andere voorbeelden van slim ontwerp en mobiliteitsinterventies uit Nederland te noemen die internationaal worden omarmd. De inmiddels bekend turborotondes, bedacht door ingenieur Bertus Fortuijn in de jaren negentig waarbij automobilisten door twee rijstroken een rotonde op worden geleid en zo duidelijk wordt welke afslag genomen wordt, worden in veel delen van Europa en de VS ook gebruikt. En ook wordt de Nederlandse kennis van een integraal fietsvriendelijke infrastructuur, waarbij door de introductie van autoluwe straten voetgangers en fietsers ‘uitgenodigd worden’ de auto te laten staan, in verschillende Britse steden toegepast.
Een voorbeeld waarbij zelfs de Nederlandse term het internationaal heeft gered is het concept van een ‘woonerf’ (of een living street) dat inmiddels internationaal wordt erkend. Onder andere in steden als Seattle, Chicago, Toronto of Auckland zijn de woonerven, waarbij verkeersborden en stoplichten juist worden verwijderd om de straat een gedeelde plek van auto’s, fietsers en voetgangers te maken, in de afgelopen twee decennia toegepast.
Cover: ‘Fietsers wachtend op een stoplicht bij een kruising in Valkenswaard’ door Lea Rae (bron: shutterstock)
Door Bono Siebelink
Redacteur Gebiedsontwikkeling.nu
