PBL: kies niet te gemakkelijk voor flexwoningen om het woningtekort op te lossen

Flexwoningen zijn natuurlijk een aantrekkelijke optie bij een tekort aan woningen. Deels gefabriceerd in de fabriek, minder juridisch gedoe en ze mogen op plekken staan zonder woonbestemming. Ook omzeilen de woningen de arbeidstekorten in de bouw en zijn ze ook nog eens duurzaam te repareren. Het Rijk en gemeenten verwachten daarom veel van flexwonen.

Maar volgens het onderzoek ‘Beleid maken voor (flex)wonen’ van het Planbureau voor de Leefomgeving maken overheden niet vaak genoeg de zorgvuldige afweging of de bouw van flexwoningen wel de juiste oplossing is voor de woningvraag die er in een gemeente speelt. Dit concluderen de onderzoekers uit een analyse van 120 beleidsstukken, kamerbrieven en prestatieafspraken tussen gemeenten en woningcorporaties.

Makkelijk en snel

Bij een tekort aan beschikbare en betaalbare woningen, is het voor overheden duidelijk: flexwoningen bieden dé oplossing. Voor spoedzoekers die door een plotse gebeurtenis hun onderdak verliezen, maar ook voor kwetsbare groepen zoals asielzoekers of uitstromers uit instellingen. Daarbij is het motto: eerst een dak boven je hoofd, daarna pas andere zaken.

Het Rijk stelt overwegend doelen en randvoorwaarden voor de bouw van de flexwoningen en gemeenten voeren uit. Daarbij wil het Rijk de realisatie van flexwoningen opkrikken tot 15.000 per jaar. Een flinke ambitie, maar volgens de onderzoekers mist er nog een duidelijke visie op hoe overheden flexwoningen inzetten. Want hoe wordt deze afweging gemaakt? Wanneer kiezen de gemeenten voor flex en niet voor permanent?

Risico’s van flexwonen

Deze onduidelijkheid zorgt er volgens de onderzoekers voor dat overheden voorbijgaan aan het breder afwegen van andere publieke belangen die spelen bij wonen, zoals een gezonde en prettige leefomgeving. Bij de zoektocht naar bouwlocaties voor flexwoningen bieden braakliggende terreinen of andere niet voor woningen bestemde locaties een uitweg. Tegelijkertijd worden bewoners daar vaker aan ongezonde leefomgevingen blootgesteld, met bijvoorbeeld een hoog niveau van geluidsoverlast. Aangezien ook kwetsbare groepen gebruikmaken van de woonvorm, dient er volgens de onderzoekers zorgvuldig te worden nagedacht over de risico’s van deze tussenvorm.

Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen worden flexwoningen ook voor andere doelen dan alleen wonen ingezet. Voor ontwikkelaars kan het interessant zijn om de aangelegde infrastructuur, voorzieningen of openbaar vervoer al vroeg in gebruik te nemen, als een vorm van placemaking. Maar, hier geven de onderzoekers aan: “Beleidsmakers die flexwonen zien als instrument voor placemaking in gebiedsontwikkeling kunnen zichzelf vragen stellen welke mensen welke voordelen hebben van flexwoningen in de bouwput.”

Daarnaast zullen de bewoners van de flexwoningen op een gegeven moment ook plaats moeten maken voor permanente bewoners. Daarom moeten gemeenten in deze gevallen komen met plannen voor huisvesting ná de tijdelijkheid, zodat zij niet aan hun lot worden overgelaten.

Waarom flex?

Daarom zou er een betere afweging en rechtvaardiging voor het gebruik van flexwoningen moeten komen met de vraag: waarom flex? De woonvorm biedt flexibiliteit en snelheid, maar minder regelgeving mag geen doorslaggevend argument zijn om reguliere woningbouw niet als optie mee te nemen. Maar hoe moet het dan wel? De onderzoekers vinden dat een zorgvuldigere afweging gemaakt moet worden. Met een duidelijker beleidskader kan een gemeente meer aspecten dan alleen huisvesting meenemen in de vraag welk soort woningen – permanent of flex – de beste optie is. Dat betekent bijvoorbeeld meer aandacht voor een gezonde leefomgeving.

Ook van belang: een betere definitie van wat flexwonen is. Zijn flexwoningen puur tijdelijke woningen of moeten ze ook verplaatsbaar zijn? Volgens de onderzoekers zou een betere definitie van flexwoningen beleidsmakers helpen bij het beoordelen of flexwoningen de juiste optie zijn voor een voorliggende woonopgave. Dit met het idee dat flexwoningen een aanvulling zijn en niet een surrogaat voor permanente woningen in een prettige en gezonde leefomgeving.