Stad van de zon door Jan Tuijp (bron: Gemeente Heerhugowaard)

Stad van de zon: duurzame wijk was zijn tijd ver vooruit

31 juli 2019

3 minuten

Casus In een recreatiegebied van ruim 170 hectare ligt ‘Stad van de zon’, een onderdeel van gebiedsontwikkeling Heerhugowaard Zuid. De duurzame ambitieniveaus van dit gebied lagen bij de aanvang van het project in 1994 hoog. Zo werd er gestreefd naar CO2-emissieneutraliteit en buitenwater met zwemwaterkwaliteit. Gebiedsontwikkeling.nu spreekt met Joost Bruijn van de gemeente Heerhugowaard over wat men kan leren van de voorloper. “Kopers hadden nog geen oog voor duurzaamheid.”

Projectkenmerken ‘Stad van de zon’ (onderdeel van gebiedsontwikkeling Heerhugowaard Zuid)

Locatietype: Nieuwe uitbreidingswijk

Regio: HAL-regio (Heerhugowaard, Alkmaar, Langedijk)

Projecttype: Nieuwbouw

Aantal woningen: 1600 woningen

Grootte: 60 hectare

Programma: CO2-neutrale woonwijk (72% koopwoningen, 28% huur)

Fase: uitgevoerd

Doorlooptijd: 21 jaar (1994-2015). Oplevering: 2015

Partijen: BPD, AMwonen, WoonWaard, Hallokaties CV, gemeente Heerhugowaard, Rotteveel M4

Publiek-private samenwerking: Bouwclaim

Circulariteit, duurzaamheid en CO2-neutraliteit: toen in 1994 het planproces startte voor de gebiedsontwikkeling Heerhugowaard Zuid, waren deze termen nog lang niet zo algemeen als tegenwoordig het geval is. De hoge ambitie die de partijen uitspraken voor de wijk ‘Stad van de zon’ is daarom bijzonder: netto geen uitstoot van broeikasgas, een riante verhouding tussen stedelijk en recreatiegebied, waterstructuren met zwemwaterkwaliteit, en vooral het grootschalig toepassen van zonnepanelen.

CO2-emissieneutraal betekende in dit project dat de wijk net zoveel duurzame energie oplevert als zij met al haar functies (wonen, werken én verkeer) verbruikt. Dit werd bereikt door zonnepanelen, energiezuinige woningen (energielabel A++) en het plaatsen van drie windturbines in het recreatiegebied.

Stad van de zon1 door Gemeente Heerhugowaard

Waterfront stad van de zon| Gemeente Heerhugowaard

‘Stad van de zon1’ door Gemeente Heerhugowaard (bron: )


Rekenkundig verhaal

“Het is vooral een rekenkundig verhaal”, legt Joost Bruijn uit, sinds 1999 projectleider Stad van de zon bij de gemeente Heerhugowaard. “De woningen stoten CO2 uit. Dat kunnen we compenseren door deze windmolens, zonnepanelen en het natuurgebied. Rekenkundig pakt dit erg goed uit.” In de praktijk bleken de – voor die tijd - innovatieve duurzaamheidsdoelen echter moeilijk te realiseren. “Kopers hadden geen oog voor duurzaamheid. ‘Voor hetzelfde geld kopen we een nieuwe keuken’, zeiden ze.” Dit terwijl de kopers door subsidie slechts 10% van de kosten van het PV-systeem hoefden bij te dragen. Ook praktische vragen, zoals hoeveel panelen je op een dak legt, waren nieuw ten tijde van de eerste plannen. Het antwoord op deze en andere vragen lag in de langdurige en goede samenwerking. “Door steeds met elkaar te blijven praten en het project telkens naar nieuwe bestuurscolleges over te dragen, ontstond eigenaarschap bij een steeds grotere groep betrokkenen en over meerdere jaren.”
Kopers hadden geen oog voor duurzaamheid. ‘Voor hetzelfde geld kopen we een nieuwe keuken’, zeiden ze.

Tegenwoordig is het niet meer mogelijk om op de manier van Stad van de zon een CO2-neutrale wijk te realiseren. Destijds werd namelijk 12 miljoen euro aan subsidie door de gemeente geïnvesteerd. Bruijn vond dat een goede keuze. “Je moet als gemeente ook zelf in de buidel tasten om vooruitstrevend te zijn. Daarbij investeerden ook energiebedrijf Nuon, de EU en de provincie in het project.”

Huidige tijd

Tegenwoordig zijn duurzame wijken de norm geworden. Uit de pioniersrol van Stad van de zon zijn lessen te trekken. Bruijn: “Als doelstelling noemden we 1000 woningen onder een EPC (Energie Prestatie Coëfficiënt, de maat voor energiezuinigheid – red.) van 1. We hadden echter 1000 woningen 10% tot 30% onder de geldende EPC-normen moeten opschrijven. Dan ben je namelijk flexibel naar de toekomst toe. Verder is het belangrijk om genoeg ruimte in de meterkast te reserveren voor duurzame innovaties als omvormers en andere slimme energiesystemen.”

stad van de zon huizen door Gemeente Heerhugowaard

Huizenrij met zonnepanelen | Gemeente Heerhugowaard

‘stad van de zon huizen’ door Gemeente Heerhugowaard (bron: )


De Stad van de zon blijft ook na de oplevering vernieuwen. Zo integreert een smart energy collective (bestaande uit Liander, Philips en Siemens) in de wijk slimme toepassingen met de zonnepanelen. Voorbeeld zijn wasmachines die alleen tijdens zonpiekmomenten aanspringen. Bruijn: “De behoefte aan energie wordt steeds groter. Met innovaties als deze kunnen we het verbruik slimmer regelen en zo in de behoefte blijven voorzien.”

Dat de gebiedsontwikkeling ondanks het vooruitstrevende karakter een succes is geworden, komt volgens Bruijn door de goede samenwerking en commitment. “Weet elkaar goed te vinden. En wees langjarig aan elkaar verbonden, zodat je verantwoordelijkheden naar elkaar hebt. De relatie is ontzettend belangrijk voor gezamenlijke doelen.” De rol van de gemeente is daarin vooral richtinggevend. “Belangrijk is dat je niet de middelen vaststelt, maar het doel. Je kunt als gemeente gerust randvoorwaarden stellen, zolang je het doel in beeld blijft houden.”

Cover:  Jan Tuijp | rechten bij gemeente Heerhugowaard


Cover: ‘Stad van de zon’ door Jan Tuijp (bron: Gemeente Heerhugowaard)


Sebastien Reinink door Sebastien Reinink (bron: LinkedIn)

Door Sebastien Reinink

Sebastien Reinink is stedenbouwkundige bij buro MA.AN


Meest recent

Puzzelstukjes van gekleurde blokken door Jo Panuwat D (bron: Shutterstock)

Puzzelen met de bottom-up aanpak in de energietransitie

De RES-aanpak gaat van papier naar praktijk. Onderzoekers Martijn van der Steen en Robin Hill laten zien hoe de regionale en bottom-up georiënteerde aanpak van de RES in praktijk gebracht kan worden.

Opinie

28 mei 2024

Vogelvlucht van de Amstel met de Magere Brug in Amsterdam door Make more Aerials (bron: Shutterstock)

Als gemeente proactief én samen de juiste culturele voorzieningen realiseren

Ruimte geven aan cultuur makkelijker maken voor gemeenten in de Metropoolregio Amsterdam. Dat is het doel van de handreiking Meer ruimte voor cultuur, die onlangs verscheen. Juist in tijden waarin de druk op de woningmarkt hoog is.

Analyse

28 mei 2024

Ellen van Bueren Column Cover door Esther Dijkstra (bron: Esther Dijkstra)

Boodschap burgemeesters voor de Europese verkiezingen wordt niet gehoord

Volgens columnist Ellen van Bueren krijgen lokale stedelijke opgaven te weinig aandacht in de Europese verkiezingscampagnes. En dat is volgens haar een gemiste kans.

Opinie

27 mei 2024