CPB en PBL: bundel wonen en werken en investeer in fiets

Om ongebreidelde groei van mobiliteit (en de daarbij behorende problemen) te voorkomen, adviseren de onderzoekers om wonen en werken zoveel mogelijk te bundelen. En omdat de grootste bevolkingsgroei verwacht wordt in steden, zou werkgelegenheid ook daar moeten ontstaan. “De belangrijkste bereikbaarheidswinst zit in het nabijheidseffect: als door bundeling van woon- en werklocaties meer banen op korte afstand liggen, betekent dat er per auto, fiets en openbaar vervoer meer banen bereikt kunnen worden binnen hetzelfde budget van tijd, geld en moeite.”

Maar, stellen zij ook: “Ruimtelijk beleid is een langetermijninstrument: de meeste woningen in 2030 staan er nu al.” Ook stellen zij dat bij afwegingen met meer effecten dan mobiliteit en bereikbaarheid alleen rekening gehouden moet worden. Ook “de kosten, het behoud van open ruimte buiten de stad en het effect op groen en leefbaarheid in de stad zijn onderdeel van de afweging.”

Auto, ov en fiets

Investeren in de bestaande (auto)infrastructuur lijkt niet erg kansrijk. Want hoewel een eenmalige investering van 2 miljard euro in weginfrastructuur op het hoofdwegennet leidt tot 1% meer bereikbaarheid per auto en tot een file-afname met bijna 4%, staan de grootste fileproblemen op plekken waar de kosten van capaciteitsuitbreidingen relatief hoog zijn, namelijk in (de omgeving van) grote steden waar de ruimte schaars is.

Daarom investeren in het treinnetwerk? Ook dat is niet per se een panacee. Ja, meer treinen verbeteren de bereikbaarheid van de stedelijke centra en verminderen de drukte in de trein, maar leveren weinig op om filevorming tegen te gaan, omdat auto en trein “maar in zeer beperkte mate substituut voor elkaar” zijn. Ook lightrail-, en businvesteringen zorgen voor een betere bereikbaarheid binnen stedelijke regio’s, maar vooral lightrail is relatief duur.

Investeren in fietsvoorzieningen door de aanleg van meer fietspaden en stallingen lijkt daarom het meest kansrijk om de bereikbaarheid in en rondom steden te vergroten. Het is (na de auto) het meest gebruikte vervoersmiddel én essentieel voor het gebruik van het openbaar vervoer. Bovendien komt fietsen (in plaats van autorijden) de verkeersveiligheid ten goede. Keerzijde is dat deze keuze ten koste gaat van de ruimte voor de auto.

Een andere investering die het leefmilieu in drukke gebieden kan verbeteren, is in elektrisch vervoer. De daarbij behorende verbrandingsmotoren verminderen de uitstoot van fijnstof en stikstofoxiden. Maar ook die keuze heeft een keerzijde, want omdat elektrische auto’s relatief goedkoop zijn in gebruik, zullen mensen er makkelijker voor kiezen deze te gebruiken, wat filevorming in de hand werkt.

Aan de politiek

Aanleiding voor het rapport zijn de landelijke verkiezingen van 2021. Partijen vermelden in hun partijprogramma’s vaak ook de beoogde maatregelen voor mobiliteit, legt CPB-onderzoeker Annemiek Verrips uit in de begeleidende video. “Daarom hebben CPB en PBL verschillende maatregelen doorgerekend voor de auto, openbaar vervoer, luchtkwaliteit, goederenvervoer, verkeersveiligheid en de fiets.”

Makkelijke keuzes zijn daarin lastig te maken, benadrukt PBL-onderzoeker Hans Hilbers in datzelfde interview. “Het mobiliteitsprobleem is complex. Het gaat zowel om bereikbaarheid als verkeersveiligheid als om klimaat als om luchtkwaliteit. Dat vraagt om politieke keuzes.” CPB en PBL willen enkel informeren, niet adviseren, besluit Verrips: “Maar welke oplossingen gekozen worden, dat is aan de politiek.”

Cover: Wikimedia Commons / Mark Ahsmann / CC BY-SA 3.0