Klimaatadaptief ontwikkelen in Kopenhagen, zo pakken de maatregelen daar heel tastbaar uit

Op 2 juli 2011 werd Kopenhagen getroffen door een één-in duizend-jaar wolkbreuk. Sindsdien wordt de stad getransformeerd in een sponsstad, om zware regenval aan te kunnen. Wat kunnen we leren van de recente gebiedsontwikkelingen in Kopenhagen? Wat ik vooral zag was consistentie. In lange termijn denken, sociale waarde en het centraal stellen van de kwaliteit van de publieke ruimte. En ook hele praktische, slimme oplossingen. Hieronder zet ik mijn observaties, groot en klein, op een rijtje.

Zorgvuldige details

Wat als eerste opvalt is de aandacht voor detaillering. Kijk naar de stoere bestrating met een gladde loop-, rolstoel-, kinderwagenstrook. Een deel van de stoep heeft grote keien, waar het regenwater goed tussen weg kan lopen, afgewisseld met halfverharding. Maar ook naar het watergootje met een cortenstalen deksel ter grootte van het pad, zodat je niet door het water hoeft te lopen. En je ook niet bang hoeft te zijn voor uitglijden als het water opvriest. Er zijn galerijen en balkons zonder pijpen voor de regenwaterafvoer; het regenwater kan door gaatjes of naden rechtstreeks naar beneden. Want hoeveel regen valt er eigenlijk op een overdekt balkon? Een besparingsdetail dus. En in de havenmuren, met grote keien, nestelen oeverzwaluwen. Ze vliegen af en aan en verdwijnen in een klein spleetje tussen de keien. In een van de projecten zag ik veel gierzwaluwen, die nestelen tussen de balken van de vele nieuwe voetgangersbruggen.

Wat vervolgens beklijft in de nieuwe stadsuitbreidingen van Kopenhagen is de inzet op intensief ruimtegebruik, propvol sociale waarden. Er is aandacht voor ontmoeten, de menselijke schaal, spelen, langzaam verkeer – en dit alles in combinatie met klimaatadaptatie, biodiversiteit en groen. De woningbouw in Kopenhagen bestaat grotendeels uit gesloten bouwblokken. De binnentuinen in de woonblokken hebben standaard een ontmoetingsplaats in de vorm van een kas voor de bewoners, zodat bewoners even hun appartement uit kunnen. En ook standaard is een gemeenschappelijke overdekte fietsenstalling, zodat ze gemakkelijk de fiets pakken – in plaats van stallen in een berging in de krochten van het woonblok. Opvallend waren alle voorzieningen in de groene binnentuinen, voor kinderen, voor ontmoeten, om te kunnen zitten en voor regenwater-infiltratie. En dat alles op een mooie manier opgenomen in de inrichting.

Parkeren is ondergronds opgelost of met aparte parkeergebouwen, vaak fraai vormgegeven met voorzieningen voor klimplanten en soms nog een speeltuin op het dak. Het dek boven de ondergrondse parkeerplaatsen oogde en voelde als volle grond. En hoewel de bebouwing grotendeels bestaat vooral uit woonblokken, zagen we in Grønttorvet (de voormalige groothandelsgroentemarkt) zagen we ook grondgebonden woningen. De grens tussen de kleine tuinen werd gevormd door een strook van bomen en struiken, waardoor het lijkt alsof je in een bos woont en niet bij elkaar naar binnen kijkt. Een eyeopener in plaats van ons verbod op bomen in de buurt van de erfgrens! Trouwens ook heel gebruikelijk in Denemarken: op de begane grond van je appartementengebouw is plek om de kinderwagen of scootmobiel droog te stallen, zodat deze niet mee naar boven hoeft.

Ook de havenfronten in Kopenhagen zijn goed ingericht voor gebruik. Er zijn verschillende drijvende zwembaden en ook treffen we heel veel steigers en banken aan om te zonnebaden. Het startpunt voor deze aanpak de beslissing om onder meer veertien ondergrondse waterbassins te bouwen die functioneren als reservebassins. Ze zorgen ervoor dat het riool- en waterzuiveringssysteem bij zware regenval niet overbelast raakt en dat er geen afvalwater meer direct de haven instroomt. Daardoor is de kwaliteit van het oppervlaktewater op orde. Het kunnen zwemmen in de haven is voor veel mensen een extra reden om in Kopenhagen te wonen!

Alle groene parken en plekken worden intensief gebruikt, omdat bijna niemand een eigen tuin heeft. Alle grasvelden van bijvoorbeeld de botanische tuin waren op de zonovergoten eerste Pinksterdag afgeladen vol met mensen en kleedjes. Bouw je in hoge dichtheden? Zorg dan dus voor voldoende groene buitenruimte in de stedelijke nabijheid.

Interessante plekken om te bezoeken zijn er in de Deense hoofdstad volop. Kopenhagen heeft de afgelopen jaren verschillende stadsuitbreidingen gebouwd, van minder spannend (Ørestaden) tot steeds beter en qua plint, groen en levendigheid ook heel goed functionerend: Gronttørvet, Nordhavn, Sydhavn, Carlsbergbyen, Ysland Brygge. Mijn favoriet? Het genoemde Grønttorvet, waar we een toelichting kregen van de ontwikkelaar, FB Gruppen. Hij heeft de voormalige groothandelsgroentemarkt naar een gemengde stadswijk getransformeerd, waarbij hij veel inspanningen verrichtte om verenigingen en sociale activiteiten te laten ontstaan. Het hoge ambitieniveau van de afwerking is gebruikelijk, zagen we op veel plekken. We kwamen talloze soorten wadi’s en retentiebekkens tegen in de vorm van verdiepte speeltuinen, voetbalveldjes, slingerende paden.

Drie dagen lang verbaasden we ons, en we verlustigden ons aan het afwerkingsniveau van de openbare voorzieningen, de wadi’s, regentuinen, waterplein versus voetbalveld, de slingerende fietsbrug ‘Cykelslangen’… Er wordt in Kopenhagen meer geld uitgegeven aan de openbare ruimte en dan vooral aan de detaillering, zoals bijvoorbeeld de cortenstalen stoepranden, bloembakken, borderranden en straatkolken.

In de wrap up met de groep kwamen we tot een overall-conclusie: in de nieuwe gebiedsontwikkelingen blijkt de samenwerking tussen gemeente en ontwikkelaar de sleutel. Spreek je belangen uit. Zet het gezamenlijke verlangen op papier. Waar wil je samen voor gaan? Dus ga naar Kopenhagen en laat je inspireren door een stad die op vele fronten een toonbeeld is van klimaatadaptief bouwen mét de natuur.