platform voor kennis, nieuws en opinie
Zoeken
platform voor kennis, nieuws en opinie

Dossier Klimaatadaptatie inclusief PAS

GO dossier Water & Ruimte

8 feb 2021 - In een land met een rijke traditie aan ingenieuze ontwikkelingen, is klimaatadaptatie een bekend thema binnen gebiedsontwikkeling. Dit dossier geeft een overzicht van de betekenis ervan voor gebiedsontwikkeling. Hoe ontstaat de samenhang tussen klimaatadaptatie en ruimte? En hoe om te gaan met kwesties als stikstofdepositie? Wat betekent dat voor gebiedsontwikkeling? En kunnen we ook lessen leren van ervaringen in het buitenland?

4 grote vragen vanuit gebiedsontwikkeling:

1. Met welke gevolgen van klimaatverandering krijgen gebiedsontwikkelaars te maken?
2. Welke mogelijkheden zijn er voor klimaatbestendig bouwen?
3. Wat zijn de gevolgen van stikstofdepositie op de natuur en wat betekent dit voor gebiedsontwikkeling?
4. Hoe bevorder je de samenhang tussen water en ruimte?

Met welke gevolgen van klimaatverandering krijgen gebiedsontwikkelaars te maken?

Integrale aanpak gevraagd voor stadse problemen door bodemdaling (8 januari 2021)
De aanpak van problemen door bodemdaling in steden vraagt een integrale aanpak. En een coördinerende rol van het Rijk, zo bleek tijdens een bijeenkomst van de ‘coalitie stevige steden met een slappe bodem’.

Onderzoek: klimaatverandering bedreigt in VS vooral goedkope woningen (11 december 2020)
De stijgende zeespiegel discrimineert op de Amerikaanse woningmarkt, blijkt uit onderzoek. In sommige staten wordt over dertig jaar de helft van de woningen in het betaalbare segment bedreigd door overstromingen.

Van weten naar werken: zo breng je hittestress in kaart (12 juni 2020)
Bij ontwikkelingen speelt hittebestendigheid van het gebied een steeds belangrijkere rol. Onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam onderzochten welke hittekaarten handig zijn om een gebied optimaal klimaatadaptief te maken.

Drie-lenzen-model moet klimaatrisicomanagement aanjagen (31 maart 2020)
De agenda opstellen voor onderzoek en praktijk over klimaatrisicomanagement voor de gebouwde omgeving en gebiedsontwikkeling. Dat is het doel van de expertbijeenkomst ‘urban real estate and infrastructure: climate risk management’ van de Leerstoel Gebiedsontwikkeling, begin maart op de TU Delft. 

Klimaat centraal tijdens 177e Dies Natalis TU Delft (17 januari 2019)
‘Klimaat’ is een van de gebieds-overstijgende thema’s waarop de leerstoel Gebiedsontwikkeling zich de komende tijd richt. Dat dit thema centraal staat bij álle ingenieursrichtingen van de TU Delft, bleek tijdens de 177e verjaardag van de TU Delft op 11 januari 2019.

‘Nieuwbouw niet waterproof zonder extra inspanning’ (29 juni 2018)
Is onze nieuwbouw waterproof? Met die vraag schreef Stadszaken de bouw- en gemeentewereld aan. Voorlopige conclusie: we weten het niet. Gemeentelijke waterbeheerders maken zich zorgen.

Klimaat dwingt gebiedsontwikkelaars tot anders denken en investeren (5 oktober 2017)
Steden moeten meer ‘waterrobuust’ en hittebestendig worden. In landelijk gebied moeten er meer retentiegebieden voor regenwater komen. Deze en andere raadgevingen komen van de Zeeuwse gedeputeerde Ben de Reu en dijkgraaf Hans Oosters, namens respectievelijk de provincies (IPO) en de Unie van Waterschappen medeondertekenaars van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie 2018. 

Welke mogelijkheden zijn er voor klimaatbestendig bouwen?

Stadsecoloog en Vogelbescherming helpen bij realisatie natuurinclusieve wijk (1 februari 2021)
Tuinbuurt Vrijlandt is een nieuwe inbreidingswijk in Rotterdam met 290 woningen. Ontwikkelaar, architect en Vogelbescherming leggen uit hoe het lukt om dit gebied natuurinclusief, klimaatadaptief én betaalbaar te maken.

Zo werkt parkinclusieve gebiedsontwikkeling (15 december 2020)
Natuurinclusief ontwikkelen wordt steeds gebruikelijker in gebiedsontwikkeling. Toch is het volgens Sabine Boukens tijd voor een volgende stap. Zij formuleert in haar onderzoek negen principes voor ‘parkinclusief ontwikkelen’.

Duurzame Daken Kansenkaart helpt gebiedsontwikkelaars het dak te benutten (10 december 2020)
Ruimtelijke uitdagingen in steden worden steeds groter, maar de ruimte blijft schaars. De oplossing: gebruik het dak. De nieuwe Duurzame Daken Kansenkaart is een vertrekpunt en inspiratiebron voor overheden, marktpartijen en bewoners.

“In het begin klaagden mensen dat hun kinderen onder de modder zaten” (3 december 2020)
De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft in de afgelopen jaren al flink wat ervaring opgedaan met groene, klimaatbestendige nieuwbouwprojecten. Landschapsontwerper Nanda Sluijsmans en ontwikkelaar Arnaud van der Knaap delen hun belangrijkste lessen. “Als je naar het totaalplaatje kijkt, zijn de beheerskosten voor een klimaatadaptieve wijk op de lange termijn lager.”

“Neem biodiversiteit als uitgangspunt in gebiedsontwikkeling” (26 november 2020)
Natuurinclusieve gebiedsontwikkeling moet niet alleen zorgen voor een goede leefomgeving voor mens en dier, het is ook een manier om gebieden klimaatbestendig te maken. Projectontwikkelaar Synchroon heeft biodiversiteit tot speerpunt van haar werkwijze gemaakt. Een gesprek met directeur Tobias Verhoeven en ontwikkelmanager Rosalie de Boer. “In gebiedsontwikkeling vormen voor ons het landschap en de natuur niet de invulling na stedenbouw, maar het startpunt.”

De buurt centraal voor een sociale en duurzame stad (23 november 2020)
Volgens de auteurs van ‘Neighbourhoods for the Future’ is het niet zinvol om alleen de technologische implementatie van de klimaatopgaven centraal te stellen. Zij pleiten ervoor dit in samenhang te doen met alle spelers in steden. En dan vooral op buurtniveau. Recensent Agnes Franzen: “dit boek biedt heldere concepten en aansprekende voorbeelden met bruikbare handreikingen om te komen tot een stad als levend organisme.”

Sweco: Steden essentieel in herstel van wereldwijde biodiversiteit (27 oktober 2020)
Steden worden steeds belangrijker als leefgebied voor planten en dieren. Dat klinkt tegenstrijdig, maar volgens onderzoekers van Sweco zijn juist steden onmisbaar voor het herstel van de biodiversiteit. Daarom moet de natuur een veel prominentere rol gaan spelen in gebiedsontwikkeling, stellen zij in een nieuw onderzoek.

Gezocht: de beste vergroening om hittestress te voorkomen (19 oktober 2020)
Bij gebiedsontwikkeling wordt vergroening van de openbare ruimte wordt steeds vaker toegepast als maatregel tegen hitte. Maar hoe benut je deze maximaal in stedelijk gebied? Wageningen Research ging op onderzoek uit.

Doe de Tienkamp: naar een klimaatadaptatieve woonomgeving (16 oktober 2020)
De gevolgen van klimaatverandering vragen om veel meer aandacht voor een klimaatadaptatieve inrichting van de woonomgeving. Zowel in de bestaande gebouwde omgeving als in nieuwe gebiedsontwikkelingen is het niet alleen nodig dat experts samenwerken, dat geldt ook voor relevante stakeholders. Bovendien is het van belang om op het vlak van techniek, budgetten en informatieverzameling systemen beter met elkaar te verbinden.

Integrale business cases: duurzame gebiedsontwikkeling en winst in één (30 juni 2020)
De 21e eeuw kent grote uitdagingen: het weer wordt extremer, de zeespiegel stijgt, de biodiversiteit neemt af en er is een nijpend tekort aan woningen. Deze uitdagingen concentreren zich vaak in steden. Overheden, bedrijven en burgers hebben grote ambities waarmee ze deze uitdagingen willen aangaan, maar het bijbehorende budget is vaak beperkt. In het boek Reinventing Multifunctionality: innovation through integration beschrijven adviseurs Jurgen van der Heijden en Denise de Blok van AT Osborne hoe deze ambities gerealiseerd kunnen worden op een manier die juist geld oplevert. Zij leggen in dit artikel uit hoe deze aanpak werkt en belichten het voorbeeld van Waterplein Oudenbosch.

Het kán: steden verdichten, leefbaar houden én klimaatadaptief maken (24 juni 2020)
Steden met twee keer zoveel inwoners op hetzelfde oppervlak, die ook leefbaar én klimaatadaptief zijn? Volgens een groep Zweedse onderzoekers is het, onder voorwaarden, mogelijk.

7 tips voor slim klimaatbestendig aanbesteden (12 september 2019)
Het klimaat wordt extremer, en dat leidt tot meer hitte, droogte en wateroverlast. Technische oplossingen in de gebouwde omgeving kunnen de negatieve gevolgen hiervan fors beperken, maar klimaatbestendig opdrachtgeverschap is bij gemeenten nog onderbelicht. Daarom 7 tips slim klimaatbestendig aanbesteden van Bouwend Nederland voor gemeenten.

Sanda Lenzholzer voorspelt revolutie in verbetering stadsklimaat (29 mei 2019)
De verplichte Stresstest Ruimtelijke Adaptatie heeft veel gemeenten met de neus op de feiten gedrukt. Er moet anders aan de stad worden ontworpen om hittestress, extreme neerslag en droogte het hoofd te bieden. Sanda Lenzholzer, Associate Professor Landscape architecture and urban design aan de Wageningen University, ziet dat gemeenten druk bezig zijn hun kennisachterstand in te halen. Ze voorspelt een revolutie in het denken over stedelijke ontwikkeling.

Klimaatbestendige transformaties in Breda en Heerhugowaard (18 maart 2019)
Het klimaat is aan het veranderen. We merken het aan lange droge periodes en aan extreme regenbuien. Steden moeten met het klimaat mee veranderen om voorbereid te zijn op deze weerextremen in de toekomst. Maar welke aanpassingen zijn daarvoor nodig in de ruimte en samenleving? Voorbeelden uit Breda en Heerhugowaard laten zien hoe je zorgt voor klimaatbestendige gebiedstransformaties.

Stappenplan ‘Bewust omgaan met klimaatadaptatie’ (4 november 2018)
Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen zijn druk met de klimaatverandering. Om zicht te krijgen op de zwakke schakels voor wateroverlast, hitte, droogte en overstroming in hun beheergebied, voeren ze stresstesten uit en denken ze na over mogelijke maatregelen. 

Klimaatadaptatie op basis van wijktypen (8 december 2017)
Aanduidingen als historische binnenstad, volkswijk of naoorlogse tuinstad geven veel informatie over de karakteristieke woonomgeving die daarbij hoort. Op basis van wijkprofielen zijn ook inschattingen te maken van de klimaatadaptatieve maatregelen die nodig zijn, laten Laura Kleerekoper, Arjen Koekoek en Jeroen Kluck zien.

Noord-Veluwse gemeenten en waterschap slaan handen ineen voor klimaatrobuuste regio (11 juni 2019)
Eind mei 2019 ondertekenden de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Nunspeet, Oldebroek en Putten, plus Waterschap Vallei en Veluwe de bestuursovereenkomst ‘Water en Klimaatadaptatie Noord Veluwe’. Daarin staat hoe zij werken aan een klimaatrobuuste regio.

Nieuw ontwerplab voor klimaatrobuuste stad (28 februari 2018)
Hittegolven, droogte, hoosbuien, overstromingen – ons klimaat verandert, en als we niets doen, worden onze steden straks onleefbaar. Om dat te voorkomen, richtten de gemeente Eindhoven, TU/e en waterschap De Dommel een OntwerpLab op, waarin ze samen praktische oplossingen uitwerken voor een stad waar het óók onder extreme weersomstandigheden fijn wonen is. 

Wat zijn de gevolgen van stikstofdepositie op de natuur en wat betekent dit voor gebiedsontwikkeling?

Alleen uitkoop van agrarische piekbelasters lost stikstofcrisis op (16 november 2020)
Om de stikstofcrisis aan te pakken pleit emeritus hoogleraar gebiedsontwikkeling Friso de Zeeuw voor een andere aanpak dan minister Schouten van LNV in recordtijd door het parlement wil loodsen. “De oplossing ligt in extra inzet op gerichte uitkoop van agrarische bedrijven die in de buurt van natuurgebieden veel stikstofdepositie veroorzaken, de zogenoemde ‘piekbelasters’.”

“Overheden pakken de stikstofcrisis niet doortastend aan” (21 juli 2020)
Wat schieten de stedelijke gebiedsontwikkeling, woningbouw en infrastructuur op met het eindrapport over stikstof van de ­commissie-Remkes? Niets, concludeert emeritus hoogleraar gebiedsontwikkeling Friso de Zeeuw. Zijn advies: “Wacht niet op de besluitvorming over ‘Remkes’, onderneem zelf actie.”

Juridische experts twijfelen over beleidsdroom stikstofuitstoot (3 juli 2020)
Met het stikstofadvies van de commissie Remkes is het hoge woord eruit: er moet in alle sectoren flink gesneden worden in de uitstoot. Maar wat betekent dat voor gebiedsontwikkeling? Tijdens de online bijeenkomst van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling op 24 juni lieten experts van commissie, advocatuur, overheid en wetenschap hun licht daarover schijnen.

Zoek de ruimte in de stikstofkwestie (12 juni 2020)
Stikstof zet het land op slot en maakt de tongen los. Vooruitlopend op het advies van de commissie Remkes organiseerde de Leerstoel Gebiedsontwikkeling samen met Stibbe en het Kadaster een webinar: waar staan we, wat zijn de dilemma’s, hoe komen we verder?

Rijk en provincies: durf wat meer in het bouw- en stikstofbeleid (20 april 2020)
Rijk en provincies moeten meer lef tonen om de bouw van nieuwe woningen op peil te houden. Friso de Zeeuw en Jelle Beemsterboer geven zeven adviezen gericht op de stikstofcrisis.

Normen en waarden in Stikstofland (28 november 2019)
Dat van de ene op de andere dag zoveel boeren en bouwers hun werk niet meer kunnen doen is knap waardeloos, vindt columnist Hans-Hugo Smit. Lijdt Nederland aan BANANAS, het Build Absolutely Nothing Anywhere Near Anything-Syndroom?

Meer stedelijkheid betekent minder stikstof (6 november 2019)
Hoe woningbouw de stikstofcrisis kan helpen oplossen: een hogere adressendichtheid leidt tot een minder uitbundig mobiliteitsgedrag, want om de hoek is volop keuze aan winkels, scholen en een groot aantal banen.

Woningbouwsector vraagt kabinet kleine aanpassing stikstofnormen (28 oktober 2019)
Met een paar maatregelen kan het kabinet de ontwikkeling en de bouw van woningen weer vlot trekken. Dat schrijft de woningbouwsector in een brief aan het kabinet. Deze maatregelen hebben geen nadelig effect op Natura 2000- gebieden. Dat blijkt uit een onafhankelijk rapport van onderzoeksbureau Sweco dat de sector 17 oktober met de brief heeft aangeboden aan staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken.

Woningnood, stikstof en de energietransitie: de boer kan het oplossen (11 oktober 2019)
De stikstofcrisis onderstreept dat de overheid een lastige relatie onderhoudt met boeren. Lex van den Nieuwenhof (adviseur gebiedsontwikkeling bij RoyalHaskoningDHV) stelt een nieuw perspectief voor: geef boeren juist de kans bij te dragen aan de grote vraagstukken door radicaal van functie te wijzigen.

Directeur NEPROM: stikstofadvies geen tegemoetkoming voor woningbouw (4 oktober 2019)
De woningbouwsector had gehoopt dat het stikstofadvies van Johan Remkes de woningbouw weer zou vlottrekken, maar de voorgestelde maatregelen lijken dit voorlopig niet te doen. Dat concludeert Jan Fokkema, directeur van branchevereniging NEPROM.

De stikstofcrisis kan óók aan de wet liggen (2 oktober 2019)
Opeens zitten we middenin een stikstofcrisis. Vergunningen voor staluitbreidingen, woningbouw en wegenaanleg zijn niet meer geldig, nieuwe worden nauwelijks verleend. Daarbij lijkt het alsof die stikstofneerslag het enige aanknopingspunt is. Maar moeten we niet eens goed kijken naar de wetgeving die deze crisis veroorzaakt?

Verhagen:“Snel noodmaatregelen stikstof nodig, anders vallen bouwers om (1 oktober 2019)
Kom met acties voor de stikstofproblematiek en benut de economische rugwind om de bouw op koers te brengen. Dat adviseert Bouwend Nederland-voorzitter Maxime Verhagen aan de politiek. Zo krijgt de economie volgens hem een onmisbare buffer om klappen op te vangen.

NEPROM bepleit vrijstellingsgrens woningbouw binnen stikstofproblematiek (3 september 2019)
NEPROM-voorzitter Desirée Uitzetter wil dat voor woningbouwprojecten een beoordelingskader komt met een vrijstellingsgrens voor de beperkingen die volgen uit het geannuleerde Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dat bepleitte zij eind augustus in een brief aan voorzitter Johan Remkes van het Adviescollege Stikstofproblematiek. Uitzetter baseert zich hierbij op ‘recent onderzoek van RIVM’ en de analyse van NEPROM-leden, waaruit zou blijken dat de uitstoot van woningbouw weinig invloed heeft op natura2000 gebieden.

PAS leert ons dat we strijdige belangen niet kunnen ‘wegpolderen’ (2 september 2019)
Tien jaar geleden besloot de Tweede Kamer dat de stikstofuitstoot mocht stijgen als gelijktijdig natuurmaatregelen werden getroffen die later tot minder uitstoot zouden leiden. Als onderliggende belangen en waarden worden ‘weggepolderd’, betekent dit nog niet dat de strijd gestreden is. De keuzes waar ‘we’ voor staan, moeten alsnog gemaakt worden.

Experts over PAS: discussie op nationaal niveau nodig (29 augustus 2019)
Eind mei besloot de Raad van State een streep te zetten door het Programma Aanpak Stikstof, PAS. Op Binnenlands Bestuur geven vier deskundigen antwoord op de vraag hoe we voorkomen dat het land hierdoor op slot gaat. De antwoorden variëren van een nationale discussie tot meer begrip voor hoe slecht het gaat met onze natuur.

Aanleg woonwijk in Roermond stopgezet door stikstofproblematiek (15 augustus 2019)

Het is een unicum met een vreemde bijsmaak: de geplande woonwijk Melickerveld in Roermond is vermoedelijk de eerste die niet gebouwd mag worden vanwege de stikstofproblematiek. 

VNG: stoppen PAS hinderpaal voor vrijwel alle gemeenten (14 augustus 2019)
In bijna elke gemeente liggen projecten stil door de beëindiging van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dit blijkt uit een enquête van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onder haar achterban. 

Ga pragmatisch om met stikstofuitstoot (5 augustus 2019)
De stikstofuitstoot verdeelt Nederland in twee kampen: de ‘ecofundi’s’ en de ‘bouwfanaten’. De oplossing vergt overleg dat beide kampen gedeeltelijk tegemoetkomt, betoogt Friso de Zeeuw, emeritus hoogleraar Gebiedsontwikkeling

NEPROM: steeds minder nieuwe koopwoningen beschikbaar (1 augustus 2019)
“Bovendien dreigt het aantal bouwvergunningen nog verder af te nemen door de stikstofproblematiek. We horen nu van veel bedrijven en gemeenten dat vergunningsprocedures voor nieuwbouwplannen worden stilgelegd vanwege de recente uitspraak van de Raad van State, waarmee het Programma Aanpak Stikstof ongeldig is verklaard. Als daar niet deze zomer nog een oplossing voor wordt gevonden, dan neemt het aanbod van nieuwe koopwoningen nog veel verder af.” 

Stop met het inpolderen van tegenstrijdige ambities (22 juli 2019)
Stop met het “inpolderen van tegenstrijdige ambities” en maak toekomstbestendige keuzes, concludeert Ellen van Bueren na recente rechterlijke uitspraken (Hembrugterrein, Lelystad Airport, Programma Aanpak Stikstof).

Hoe bevorder je de samenhang tussen water en ruimte?

De Urban Waterbuffer als oplossing voor wateroverlast én hittestress (19 november 2020)
Stedelijke gebieden in Nederland hebben steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden. Door intense neerslag ontstaat er wateroverlast en langere periodes van droogte zorgen voor watertekorten. De Urban Waterbuffer kan als duurzame en klimaatbestendige watervoorziening de oplossing zijn, zegt een consortium van onderzoekers.

Bouwen óp het water heeft de toekomst (13 november 2019)
In Nederland maken we land van water, bebouwen dat en hebben vervolgens de grootste moeite om het droog te houden. Waarom niet direct óp het water bouwen in plaats van daar eerst land van te maken? Columnist Frank ten Have ziet daarvoor legio kansen. 

Deltacommissaris: “Klimaatadaptief bouwen zou normaal moeten zijn” (24 september 2019)
Het is van het grootste belang dat Nederland zich goed blijft voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. De grote uitdaging is om bij alle ruimtelijke plannen volop rekening te houden met de wateropgave en het veranderende klimaat. Dat schrijft deltacommissaris Peter Glas in het Deltaprogramma 2020. 

Deltaprogramma: klimaatopgave stad is wateropgave met link tussen veiligheid en kwaliteit (10 juli 2017)
Nederlandse waterwerken zijn wereldwijd vermaard. Het Deltaprogramma, inmiddels zeven jaar onderweg, is het meest recente hoofdstuk in dat verhaal. In hoeverre fungeert Nederland als voorbeeld voor verstedelijkte rivierdelta’s en kustgebieden elders? Een interview met deltacommissaris Wim Kuijken en watergezant Henk Ovink.

Klimaatadaptatie: verse kennis in hapklare brokken (1 mei 2017)
De afronding van het tweejarige onderzoeksproject ‘De klimaatbestendige stad, inrichting in de praktijk’ ging op 5 april 2017 gepaard met een beschouwing van de belangrijkste resultaten. Het aan de Hogeschool van Amsterdam en de Hanzehogeschool Groningen uitgevoerde onderzoek had een praktisch oogmerk: bruikbare informatie creëren over regen- en hittebestendig inrichten voor de beheerders van openbare ruimte, water en groen.

Contactpersoon

Portret - Joost Zonneveld
Joost Zonneveld

Hoofdredacteur van Gebiedsontwikkeling.nu

Bekijk alle artikelen